Ubwoko (Inyoni):Inyoni y'umweru ifite imiterere mike (Anser erythropus)
Ikinyamakuru:Ibyerekeye Ibidukikije n'Ihindagurika
Incamake:
Inyoni y’umweru (Anser erythropus), ntoya mu nyoni z’imvi, iri ku rutonde rw’ingagi zishobora kwibasirwa n’uruhu rw’umutuku rwa IUCN kandi irinzwe mu turere twose tw’inka. Hari ubwoko butatu, aho abatari benshi bigishijwe cyane ari bo batuye mu Burasirazuba, basangiye Uburusiya n’Ubushinwa. Kuba ahantu ho kororera hatandukanye cyane bituma abashakashatsi batabasha kubona aho basura. Mu buryo bwo gusimbuza gusura inyoni ziri kure, gukurikirana inyoni ziri kure mu gihe cy’itumba bituma zishakisha ahantu ziherereye mu mpeshyi. Mu gihe cy’imyaka itatu, hakoreshejwe ibyuma bipima neza cyane GPS, ubwoko cumi n’umwe bwa A. erythropus bwakurikiranywe kuva ahantu hakomeye ho mu Bushinwa, kugeza aho zibera mu mpeshyi, no mu majyaruguru y’uburasirazuba bw’Uburusiya. Amakuru yavuye muri ubwo buryo bwo gukurikirana, ashyigikiwe n’ubushakashatsi bwo ku butaka n’inyandiko z’inyandiko, yakoreshejwe mu kwerekana uko A. erythropus ikwirakwira mu mpeshyi. Nubwo inyandiko za kera zivuga ahantu hatandukanye mu mpeshyi, ubwo buryo bwerekana ko ahantu hatandukanye ho gutura mu mpeshyi hashoboka, nubwo ibyagaragajwe kugeza ubu bitakwemeza ko A. erythropus ihari mu gihe cyose. Ahantu heza cyane ho gutura ni ku nkengero z'inyanja ya Laptev, cyane cyane Delta ya Lena, mu kibaya cya Yana-Kolyma, n'ibibaya bito bya Chukotka bifite inkombe nto zinyura hejuru y'imigezi minini nka Lena, Indigirka, na Kolyma. Amahirwe yo kuba hari A. erythropus afitanye isano n'uturere dufite uburebure buri munsi ya metero 500 dufite ibishanga byinshi, cyane cyane aho batuye mu nkengero z'imigezi, n'ikirere gifite imvura ishyushye cyane hafi ya mm 55 n'ubushyuhe buri hagati ya 14°C mu kwezi kwa Kamena-Kanama. Ihungabana ry'abantu rigira ingaruka ku buryo ahantu hakwiriye, aho amoko aboneka hagabanuka buhoro buhoro guhera nko muri kilometero 160 uvuye aho abantu batuye. Gukurikirana inyamaswa kure bishobora kuziba icyuho cy'ubumenyi gikenewe kugira ngo hamenyekane neza imiterere y'uburyo amoko akwirakwira mu turere twa kure. Ubumenyi bwiza ku ikwirakwira ry'amoko ni ingenzi mu gusobanukirwa ingaruka nini z'impinduka zihuse ku isi no gushyiraho ingamba zo kubungabunga ibidukikije.
IBYANDITSWE BIBONEKA KURI:
https://doi.org/10.1002/ece3.7310

