Ikinyamakuru:Ubushakashatsi ku Ngurube, 11(1), pp.1-12.
Ubwoko (Inyoni):Whimbrels (Numenius phaeopus variegatus)
Incamake:
Kubungabunga inyoni zimuka biragoye bitewe nuko zishingira ahantu henshi kure mu byiciro bitandukanye by'ubuzima bwazo bw'umwaka. Igitekerezo cya "inzira y'indege", kivuga ku bice byose bikorerwamo ubworozi, ubwiyongere, n'ubwiyongere bw'inyoni, gitanga urwego rw'ubufatanye mpuzamahanga mu kubungabunga ibidukikije. Ariko muri iyo nzira y'indege imwe, ibikorwa byo kwimuka by'ubwoko bumwe bishobora gutandukana cyane hagati y'ibihe n'ubwiyongere bw'inyoni. Gusobanura itandukaniro ry'ibihe n'ubwiyongere bw'inyoni mu kwimuka ni ingirakamaro mu gusobanukirwa ibidukikije byo kwimuka no kumenya icyuho cyo kubungabunga inyamaswa. Uburyo Dukoresheje uburyo bwo gukurikirana inyoni za satelite twakurikiranye ukwimuka kwa Whimbrels (Numenius phaeopus variegatus) mu turere tutari two kororoka muri Moreton Bay (MB) na Roebuck Bay (RB) muri Ositaraliya mu nzira y'indege yo mu burasirazuba bwa Aziya-Australasian. Ibizamini bya Mantel byakoreshejwe mu gusesengura imbaraga z'imigendere hagati y'ahantu hatari hororoka n'aho kororoka h'inyoni za MB na RB. Ikizamini cya Welch cyakoreshejwe mu kugereranya ibikorwa byo kwimuka hagati y'izo nyoni zombi no hagati y'imigendere yo mu majyaruguru n'iy'amajyepfo. Ibisubizo Mu gihe cyo kwimuka mu majyaruguru, intera n'igihe cyo kwimuka byari birebire ku baturage ba MB kurusha ku baturage ba RB. Intera n'igihe cyo kugenda mu cyiciro cya mbere mu gihe cyo kwimuka mu majyaruguru byari birebire ku baturage ba MB kurusha ku baturage ba RB, bigaragaza ko abantu ba MB bashyize lisansi nyinshi mbere yo kuva aho batari bororera kugira ngo bashyigikire indege zabo ndende zidahagarara. Abaturage ba RB bagaragaje ko bahuza amoko make y'ubwimukira (ahantu ho kororera hakwirakwira mu burebure bwa longitude 60) kurusha umubare wa MB (ahantu ho kororera haherereye mu burebure bwa longitude 5 mu Burasirazuba bwa kure bw'u Burusiya). Ugereranyije n'abaturage ba MB, umubare wa RB wari ushingiye cyane ku hantu ho guhagarara mu Nyanja y'Umuhondo no mu turere two ku nkombe mu Bushinwa, aho inyamaswa zo mu mazi zatakaye cyane. Ariko, umubare wa RB wiyongereye mu gihe umubare wa MB wagabanutse mu myaka ibarirwa muri za mirongo ishize, bigaragaza ko gutakaza aho inyamaswa zo mu mazi zihagarara byagize ingaruka nke ku baturage ba Whimbrel, bashobora gukoresha ubwoko butandukanye bw'aho batuye. Impinduka zitandukanye hagati y'abaturage zishobora guterwa n'urwego rutandukanye rw'igitutu cyo guhiga mu byororokeramo. Umwanzuro Ubu bushakashatsi bugaragaza ko ingamba zo kubungabunga inyamaswa zishobora kunozwa binyuze mu gusobanukirwa ubuzima bw’inkoko ngarukamwaka bw’ingendo z’amoko menshi ya Whimbrels ndetse n’izindi nyoni zishobora kwimuka.
IBYANDITSWE BIBONEKA KURI:
https://doi.org/10.1186/s40657-020-00210-z

