Ikinyamakuru:Imyitwarire y'inyamaswa Igitabo cya 215, Nzeri 2024, Ipaji 143-152
Ubwoko (agasimba):cranes zifite ijosi ry'umukara
Incamake:
Guhuza inyoni zimuka bisobanura urwego rw’uburyo inyoni zimuka zivanga mu isanzure n’igihe. Bitandukanye n’inyoni zikuze, inyoni zikuze akenshi zigaragaza imiterere itandukanye y’imuka kandi zigakomeza kunoza imyitwarire yazo yo kwimuka n’aho zijya uko zikura. Kubera iyo mpamvu, ingaruka z’ingendo zikuze ku guhuza inyoni muri rusange zishobora kuba zitandukanye n’iz’abantu bakuru. Ariko, ubushakashatsi buriho ku guhuza inyoni zimuka akenshi butita ku miterere y’imyaka y’abaturage, cyane cyane bwibanze ku bantu bakuru. Muri ubu bushakashatsi, twasuzumye uruhare rw’ingendo zikuze mu gushyiraho uburyo abaturage bahuza inyoni hakoreshejwe amakuru ajyanye n’ibyogajuru aturuka ku nyoni 214 zitwa black-necked crane, Grus nigricollis, mu burengerazuba bw’Ubushinwa. Twabanje gusuzuma itandukaniro mu gutandukanya imiterere y’ahantu mu byiciro bitandukanye by’imyaka dukoresheje coefficient ya Mantel ihoraho hamwe n’amakuru aturutse ku bana 17 bato bakurikiranywe mu mwaka umwe mu myaka 3 yikurikiranya. Hanyuma twabaruye uburyo abantu bose bahura n’impinduka mu gihe runaka (bagizwe n’amatsinda y’imyaka itandukanye) kuva ku ya 15 Nzeri kugeza ku ya 15 Ugushyingo maze tugereranya ibyavuye mu bushakashatsi n’iby’itsinda ry’umuryango (rigizwe n’abana bato n’abantu bakuru gusa). Ibisubizo byacu byagaragaje isano iri hagati y’ihindagurika ry’ibihe mu gutandukana kw’ahantu n’imyaka nyuma y’uko abana bato batandukaniye n’abakuze, bigaragaza ko abana bato bashobora kuba barahinduye inzira zabo zo kwimuka. Byongeye kandi, uburyo abantu bose bimukaga bwari buri ku rugero ruciriritse (munsi ya 0.6) mu gihe cy’itumba, kandi bwari buri hasi cyane ugereranyije n’ubw’itsinda ry’imiryango mu gihe cy’umuhindo. Bitewe n’ingaruka zikomeye z’abana bato ku bijyanye n’uburyo bimukaga, turasaba gukoresha amakuru yakusanyijwe n’inyoni mu byiciro byose by’imyaka kugira ngo twongere ubushishozi bw’igereranya ry’uburyo abantu bimukagagaga.
IBYANDITSWE BIBONEKA KURI:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0003347224001933

