Özüňi alyp barşyň plastikligi we trofiki nişanyň üýtgemegi: gyşlaýan gazlaryň ýaşaýyş ýeriniň üýtgemegine nähili jogap berýändigi.

Žurnal:Süýji suw biologiýasy, 64(6), sah.1183-1195.

Görnüş (Guş):Lobýa gazy (Anser fabalis), Kiçi ak öňlü gaz (Anser erythropus)

Abstrakt:

Adam tarapyndan döredilýän daşky gurşawyň üýtgemeleriniň çaltlaşmagy ýabany tebigat üçin uly kynçylyk döredýär. Ýabany haýwanlaryň daşky gurşawyň üýtgemelerine uýgunlaşmak ukyby olaryň sagdynlygy, ýaşamagy we köpelmegi üçin möhüm netijelere getirýär. Daşky gurşawyň üýtgemelerine jogap hökmünde hereketiň derrew sazlanmagy bolan hereket çeýeligi antropogen üýtgemelere garşy durmak üçin aýratyn möhüm bolup biler. Bu gözlegiň esasy maksady iki gyşlaýan gaz görnüşiniň (noýba gazy Anser fabalis we kiçi ak maňlaýly gaz Anser erytropus) iýmit gözleg hereketini öwrenmek arkaly ilat derejesinde ýaramaz ýaşaýyş şertlerine bolan jogabyny kesgitlemekdi. Mundan başga-da, biz hereket plastikliginiň trofiki nişany üýtgedip biljekdigini barladyk. Biz iýmit gözleg hereketlerini häsiýetlendirdik we global ýerleşiş ulgamynyň yzarlaýyş maglumatlaryny ulanyp, gazlaryň gündelik öý aralygyny (HR) hasapladyk. Biz aýratyn gazlaryň δ13C we δ15N gymmatlyklaryny ulanyp, nişanyň giňligini kesgitlemek üçin standart ellips meýdanlaryny hasapladyk. Biz ANCOVA (kowarians seljermesi) modellerini ulanyp, hereket plastikligini ýaşaýyş ýeriniň hili bilen baglanyşdyrdyk. Şeýle hem, ANCOVA modelini ulanyp, standart ellips meýdanlary bilen HR arasyndaky arabaglanyşygy barladyk. Biz gazlaryň gündelik iýmit gözleýän meýdanynda, syýahat aralygynda we tizliginde, şeýle hem öwrüliş burçunda ýyllaryň arasynda iýmit gözleýän hereketlerinde uly tapawutlary tapdyk. Hususan-da, guşlar ýaşaýyş şertleriniň ýaramazlygyna jogap hökmünde gündelik energiýa sarp ediş zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin iýmit gözleýän meýdanlaryny artdyrdylar. Olar has gyşarnyksyz uçýardylar we gündelik esasda has çalt we uzak aralyklara syýahat edýärdiler. Ýitip barýan kiçi ak maňlaýly gaz üçin ähli hereket üýtgeýjileri ýaşaýyş ýeriniň hili bilen baglanyşyklydy. Noýba gazy üçin diňe ÝR we öwrüliş burçy ýaşaýyş ýeriniň hili bilen baglanyşyklydy. Guşlar, esasanam kiçi ak maňlaýly gaz, ýaramaz şertlerde has ýokary trofik pozisiýa eýe bolup biler. Biziň netijelerimiz gyşlaýan gazlaryň özüni alyp barşynyň ýokary derejesini görkezýändigini görkezýär. Şeýle-de bolsa, ýaşaýyş şertleriniň ýaramazlygynda has işjeň iýmit gözleýän hereketleri has giň trofik nişa getirmedi. Ýaşaýyş ýeriniň elýeterliligi iýmit gözleýän ÝR we izotop nişanyň adam tarapyndan döredilýän daşky gurşawyň üýtgemelerine dürli jogaplaryna sebäp bolup biler. Şonuň üçin, ýokary hilli iýmit serişdeleriniň elýeterli bolmagyny üpjün etmek üçin möhüm döwürde (ýagny sentýabr-noýabr) tebigy gidrologiki režimleri saklamak Gündogar Aziýa-Awstraliýa uçuş ýolundaky gazlaryň populýasiýalarynyň geljegi üçin möhümdir.