سۇ سەۋىيىسى يوقىلىش گىردابىغا بېرىپ قالغان كۆچمەن سۇ قۇشلىرىنىڭ ئەڭ ياخشى ئوزۇقلىنىش مۇھىتىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ

ژۇرنال:ئېكولوگىيە ۋە تەرەققىيات، 7(23)، 10440-10450-بەتلەر.

قۇش تۈرى:چوڭ ئاق ئالدى غاز (Anser albifrons)، ئاسۋان غازى (Anser cygnoides)

ئابستراكت:

پوياڭ كۆلىدىكى كەڭ كۆلەملىك ۋاقىتلىق سۇلۇق يەرلەر، سۇ سەۋىيىسىنىڭ پەسىل ئۆزگىرىشىنىڭ زور تەسىرى بىلەن پەيدا بولغان بولۇپ، جۇڭگودىكى كۆچمەن ئاناتىدالارنىڭ ئاساسلىق قىشلىق ماكانى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ئۆتكەن 15 يىلدا سۇلۇق يەر كۆلىمىنىڭ ئازىيىشى كۆلدىكى يۇقىرى قىشلىق سۇ سەۋىيىسىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن پوياڭ توسمىسى قۇرۇش تەكلىپىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. تەبىئىي سۇ مەنبەسى سىستېمىسىنى ئۆزگەرتىش سۇ سەۋىيىسىنىڭ ئۆزگىرىشىگە باغلىق سۇ قۇشلىرىغا يېمەكلىكنىڭ بار-يوقلۇقى ۋە قولايلىقىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. بىز ئىككى قىش پەسلىدە، سۇ سەۋىيىسى ئوخشىمايدىغان ئىككى خىل غاز تۈرىنى (ئاق ئالدى غاز Anser albifrons [ئوتلاق تۈرى] ۋە ئاق غاز Anser cygnoides [تۇغما تۈر]) كۆزىتىپ، سۇ سەۋىيىسى ئوخشىمايدىغان ئىككى قىش پەسلىدە (2015-يىلى داۋاملىق چېكىنىش؛ 2016-يىلى يۇقىرى سۇنى ساقلاپ قالغان، پوياڭ توسمىسىدىن كېيىنكى مۆلچەرلەرگە ئوخشاش)، سۇ سەۋىيىسىنىڭ ئۆزگىرىشىنىڭ ئۇلارنىڭ ياشاش مۇھىتىنى تاللاشقا بولغان تەسىرىنى تەكشۈردۇق. 2015-يىلى، ئاق ئالدى غازلار ئارقا-ئارقىدىن يارىتىلغان لايلىق يەرلەرنى كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىپ، قىسقا ئوزۇقلۇق گرامىنوئىد پارچىلىرى بىلەن ئوزۇقلانغان، ئاق غازلار بولسا سۇ بويىدىكى تۈگمەنلەر ئۈچۈن سۇ ئاستى قەۋىتىنى قېزىۋالغان. بۇ مۇھىم دىنامىك ئېكوتون ئارقا-ئارقىدىن سۇ ئاستى يېمەكلىكلىرىنى ئاشكارىلايدۇ ۋە سۇ سەۋىيەسى تۆۋەنلىگەن مەزگىلدە دەسلەپكى باسقۇچتىكى گرامىنوئىدلارنىڭ ئۆسۈشىنى قوللايدۇ. 2016-يىلى سۇ سەۋىيەسى داۋاملىق يۇقىرى بولغاندا، ھەر ئىككى تۈر لايلىق يەرلەرنى تاللىغان، شۇنداقلا ئۇزۇنراق پەسىللىك گرامىنوئىد تارىملىرى بار بولغان تېخىمۇ چوڭ دەرىجىدىكى ياشاش مۇھىتىنى تاللىغان، چۈنكى سۇنىڭ يۇقىرى بولۇشى شارائىتىدا تۈگۈن ۋە يېڭى گرامىنوئىدلارنىڭ ئۆسۈشىگە ئېرىشىش چەكلىنىپ قالغان. ئۇزۇنراق ياشىغان گرامىنوئىد تارىملىرى ھەر ئىككى تۈر ئۈچۈن ئېنېرگىيە جەھەتتىن پايدىلىق بولمىغان يەم-خەشەك بىلەن تەمىنلەيدۇ. سۇ سەۋىيەسىنىڭ يۇقىرى بولۇشى سەۋەبىدىن مۇۋاپىق ياشاش مۇھىتىنىڭ زور دەرىجىدە ئازىيىشى ۋە پايدىسىز يەم-خەشەكلەر بىلەن چەكلىنىشى، غازلارنىڭ كۆچۈش ئۈچۈن يېتەرلىك ياغ توپلاش ئىقتىدارىنى تۆۋەنلىتىپ، كېيىنكى ياشاش ۋە كۆپىيىشكە تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. بىزنىڭ نەتىجىلىرىمىز شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، پوياڭ كۆلىدىكى يۇقىرى سۇ سەۋىيەسى يازدا ساقلىنىشى كېرەك، ئەمما ئاستا-ئاستا چېكىنىپ، قىش پەسلىدە يېڭى رايونلارنى ئاشكارىلاپ، بارلىق يەم-خەشەك ئەترەتلىرىدىن سۇ قۇشلىرىنىڭ كىرىشىنى تەمىنلىشى كېرەك.